Cəfər Əliyevin bloqu

Arxiv

Ana səhifə :: Riyaziyyat :: Həndəsə


Yaranma tarixi:

Çevrə və Dairə

Çevrə

Müstəvidə verilmiş nöqtədən eyni məsafədə olan nöqtələrin əmələ gətirdiyi həndəsi fiqura çevrə deyilir. Həmin nöqtəyə isə çevrənin mərkəzi deyilir. Çevrənin mərkəzini onun istənilən nöqtəsi ilə birləşdirən düz xətt parçasina radius deyilir. Tərifdən görünür ki, çevrənin bütün radiusları bərabərdir.

Çevrənin istənilən iki nöqtəsini birləşdirən düz xətt parçasina vətər, mərkəzdən keçən vətərə isə diametr deyilir. Diametr çevrənin mərkəzi ilə iki bərabər hissəyə bölünür.

Çevrə üzərində istənilən iki nöqtə götürsək, bu nöqtələrin onu böldüyü hissələrinə qövs deyilir. Əslində iki nöqtə çevrəni iki qövsə ayırır. Ona  görə lazım olan qövsü işarə etmək üçün adətən bu iki nöqtə arasında üçüncü bir nöqtə də götürürlər.

Radius, vətər və diametr

Şəkildə $O$ nöqtəsi çevrənin mərkəzi, $AB$ xətti vətər, $BC$ diametr, $OB$ və $OC$ isə radiuslardır. Çevrənin $A$-dan $B$-yə qədər olan hissəsi isə $ADB$ qövsüdür. Qövsü  $\smile ADB$ kimi işarə edirlər. Eynilə $B$ nöqtəsindən $A$-ya qədər saat əqrəbi istiqamətində hərəkət etsək $\smile BCA$ alarıq.

Çevrəni diametr ilə iki qövsə bölsək, onlar bərabər olacaq. Bu hissələr yarımçevrə adlanır.

Dairə

Müstəvinin çevrə ilə məhdudlaşmış hissəsinə dairə edilir. Həmin çevrə isə dairənin sərhəddi adlanır. Dairənin, qövs və bu qövsün uclarını birləşdirən vətər ilə məhdudlaşan hissəsinə seqment deyilir. Əgər qövsün uclarını mərkəzlə birləşdirsək, məhdud oblast alarıq. Dairənin, qövs və onun uclarını mərkəz ilə birləşdirən radiuslarla məhdudlaşmış hissəsinə sektor deyilir.

Vətər dairəni iki seqmentə ayırır. Eynilə qövs, uclarından çəkilmiş radiuslarla birlikdə dairəni iki sektora ayırır. Diametr dairəni iki bərabər hissəyə böldüyü üçün bu hissələr yarımdairə adlanır.

Sektor və seqment

Şəkildə $OAB$ sektoru və $EF$ seqmenti göstərilib.

Digər məqalələr

Üçbucağın xaricinə və daxilinə çəkilmiş çevrələr
Əgər çevrə üçbucağın bütün təpələrindən keçirsə, onda bu çevrə üçbucaq xaricinə çəkilmiş çevrə adlanır. Çevrə üçbucağın bütün tərəflərinə toxunursa, onda ona üçbucaq daxilin çəkilmiş çevrə deyilir. İstənilən üçbucağın xaricinə və daxilinə yeganə çevrə çəkmək olar.

Daxilə çəkilmiş və mərkəzi bucaqlar
Təpəsi çevrənin mərkəzində olan bucağa mərkəzi bucaq deyilir. Təpəsi çevrə üzərində olub tərəfləri çevrənin tərəflərini kəsən bucağa daxili bucaq deyilir. Daxili bucaq söykəndiyi qövsün yarısı ilə ölçülür.

Çevrəyə toxunan
Əgər çevrə və düz xəttin yalnız bir orta nöqtəsi varsa bu düz xəttə çevrəyə toxunan deyilir.Çevrəyə toxunan, toxunma nöqtəsindən çəkilmiş radiusa perpendikulyardır.

Çevrə uzunluğu və dairənin sahəsi
Çevrə uzunluğunu və dairənin sahəsini tapmaq üçün onun daxilinə və xaricinə düzgün 6-bucaqlı çəkək. Daxilə çəkilmiş 6-bucaqlının perimetri p, sahəsi isə s, xaricə çəkilmiş 6-bucaqlını perimetri P, sahəsi isə S olsun.

© Müəllif hüquqları qorunur

Bu saytdakı bütün məqalələr Cəfər N.Əliyev tərəfindən yazılıb. Onlar hər hansı üçüncu şəxs tərəfindən digər resurslarda çap edilərsə mənbə və müəllifin adı göstərilməlidir. Sayt özü həmin şərtlərə əməl edir.